Kerk voor alle leeftijden!

“Wát voor kerk?” Mensen keken ons met een verwarde blik aan. “Kliederkerk. We doen onderzoek binnen Kliederkerk.” “Oké,… en waar doen jullie dan onderzoek naar?” was de volgende vraag. “Naar intergenerationaliteit”, antwoordden we terwijl we niet eens meer over het woord struikelden. “Naar wát?!”

In opdracht van JOP, Jeugdorganisatie van de Protestantse Kerk, deden wij onderzoek binnen Kliederkerk. Veel protestantse kerken verlangen ernaar verschillende generaties in contact te brengen met de levende God. Zij willen gemeenschappen zijn waar alle generaties zich thuis voelen. Winst valt nog te behalen op het gebied van intergenerationeel vieren. Want hoewel kinderen en jongeren er helemaal bij horen volgens veel kerken, worden zij in de kerkdiensten regelmatig (deels) buitengesloten. Zij worden te weinig aangesproken of actief ingewijd. Dit wringt, omdat de kerkdienst vaak wel als een centrale bijeenkomst en als een kern van gemeente-zijn wordt gezien. Kliederkerken daarentegen richten zich op kinderen én de volwassenen om hen heen. In een Kliederkerkbijeenkomst gaan alle bezoekers een uur samen ontdekken en kliederen rondom een Bijbelverhaal, waarna ze een gezamenlijke viering hebben en afsluiten met een maaltijd. Dit nieuwe concept trekt steeds meer gezinnen van binnen en buiten de kerk. Dit bracht ons tot de volgende onderzoeksvraag:
Hoe bevordert Kliederkerk de interactie tussen verschillende generaties in haar bijeenkomsten en wat kan de Protestantse Kerk hiervan leren?

Wat is intergenerationeel vieren?
Intergenerationeel vieren begint bij een mindset:
Each generation has the same significance before the face of God and in the worshiping congregation. It is only a half-truth to make statements like ‘our children and youth are the church of the future’ or ‘our seniors are the church of the past’. Each and all are the church of now. Intergenerational worship is worship in which people of every age are understood te be equally important.” [1]

Zoals ieder mens van evenveel betekenis en waarde is voor God, zo is ieders bijdrage van waarde in de kerk. In een intergenerationele bijeenkomst worden alle leeftijden benaderd als even belangrijk. Daarnaast houdt een intergenerationele bijeenkomst in dat de verschillende generaties interactie met elkaar hebben en op elkaar betrokken zijn.

Ideaal en werkelijkheid
In de achterliggende theorie van Messy Church en van Kliederkerk ontdekten wij een stevige visie voor intergenerationeel kerk-zijn. Een paar inspirerende motivaties zijn bijvoorbeeld:

  • Het verzoenende werk van Jezus Christus spreekt de uitsluiting of scheiding van groepen per definitie tegen. Want Hij wil iedereen verzoenen met Zichzelf en met elkaar in Zijn genade.
  • De diversiteit in de drie-eenheid en in Gods schepping roept op tot het creëren van eenheid in de kerk die ruimte biedt voor deze diversiteit. In eenheid blijven verschillen bestaan, maar worden ze ook bij elkaar gehouden.
  • We groeien het beste als kerk wanneer we ‘de reis’ ondernemen met zo veel mogelijk verschillende mensen.
  • Het leven is messy; rommelig en niet altijd voorspelbaar. Het leren leven als volgeling van Jezus is messy; het leven in een gezin is messy. En het leven mag in al haar rommeligheid bestaan. Daarom mag de kerk een messy gemeenschap zijn. Waar families bij elkaar zijn en samen vieren, is het soms wat rommelig. En wanneer het Evangelie ons ontmoet middenin die rommelige realiteit, kan het leven gevend worden.
  • In creativiteit ontmoeten oud en jong elkaar. Omdat het niet draait om intellectuele intelligentie, kunnen zij gelijkwaardige partners worden in het creatieve proces.

Tegelijk zagen we ook dat het in de werkelijkheid soms zoeken is naar manieren om deze visie te implementeren. “Hoe doe je dat in de praktijk?!” Maar het mooie aan Kliederkerk is dát zij hier in ieder geval naar zoekt. Zij is zich bewust van de scheiding tussen generaties en wil deze opheffen. Zij zoekt naar manieren om dit zo goed mogelijk in de praktijk tot stand te brengen. Hierin is zij in de eerste plaats een voorbeeld voor andere kerken.

Conclusies
Met veel plezier hebben wij meegekeken en gekliederd bij verschillende Kliederkerken en interviewden we organisatoren. We hebben hierdoor principes en werkvormen ontdekt binnen Kliederkerken, waarin zij een voorbeeld kunnen zijn voor andere gemeenten. De volgende vijf tips vormen het belangrijkste deel van de uitkomsten:

  1. Vorm een visie op ‘intergenerationaliteit’ en neem de gemeente hierin mee. Stel bijvoorbeeld basale vragen, zoals: ‘Waarom vieren we als kerk?’ en ‘Hoe zien we kinderen en jongeren?’.
  2. Maak van gezinsondersteuning een prioriteit. Faciliteer momenten dat ouders en kinderen samen zijn en in gesprek gaan.
  3. Bevorder participatie en interactie in de samenkomst waaraan verschillende generaties meedoen. Bijvoorbeeld door toegankelijke rituelen of door een opdracht te laten uitvoeren, waarbij verschillende leeftijden elkaar nodig hebben.
  4. Spreek in de samenkomsten meerdere intelligenties, leerstijlen en zintuigen aan. Geef creativiteit een plaats. Verdiep je bijvoorbeeld in de Meervoudige Intelligenties van Kagan of de leerstijlen van Kolb.
  5. Stimuleer gemeenschapsvorming. Duurzaam intergenerationeel vieren is namelijk ingebed in een gemeenschap waar mensen elkaar kennen en informele ontmoetingen plaatsvinden. Zo’n informele ontmoeting kan bijvoorbeeld gefaciliteerd worden door regelmatig samen te lunchen na de dienst.

Het onderzoeksrapport is te raadplegen op de HBO Kennisbank www.hbo-kennisbank.nl. We hopen dat dit onderzoek theoretische en praktische handreikingen aanbiedt om generaties met elkaar te (blijven) verbinden.

Krista Vreugdenhil & Janneke Buitenhuis-Schoenmakers

[1] Howard Vanderwell, 2008, p. 11